HAK – HUKUK – ADALET

kose-yazisi-ali-sami-arliSon günlerde, büyük halk kitlelerinin hepbir ağızdan haykırdıkları ve ısrarla talep ettikleri kavramlar ; Hak – Hukuk – Adalet…
Tabii ki, hepimiz bunların ne anlama geldiğini, Anayasal kavramlar olduğunu ve Hukuk Devleti olma bilincine sahip toplumların vazgeçemediği, taviz vermediği değerler olduğunu yakından biliyoruz.
Ancak, bunların, öğretide nasıl tanımlandığına bir bakalım.
Hak, Hukuk ve Adalet kavramları, bir zincirin halkaları gibi, birbirini tamamlayan ve biri olmazsa diğerinin hayat bulamayacağı değerlerdir.
Şimdi, sırasıyla inceleyelim :
Hak, hukuken korunan menfaattir. Örneğin, Yaşam hakkı, Çalışma hakkı, Düşünceyi özgürce ifade etme hakkı, sosyal güvenlik hakkı, seçme ve seçilme hakkı gibi, daha bir çoğu… Bunlar hukuken korunan, yasalarla güvence altına alınan menfaatlerdir ve bu nedenle haktır. Aksine, hukukun korumadığı bir menfaat hak sayılmaz. Bunlar çoğunlukla yasalara ve ahlaka uymayan menfaatlerdir. Kumar alacağı, fuhuş yada uyuşturucu madde satıcısının alacağı, dolandırıcılıktan sağlanan kazanç gibi… Hukuken korunmadığı için hak sayılmaz.
Hukuk kavramına gelince ; Bunu iki bölüme ayırmak gerekir. Evrensel Hukuk, ve Normatif Hukuk olmak üzere…
Evrensel Hukuk, Bireyi, aileyi ve toplumu koruyan, onların haklarını, tüm medeni ulusların üzerinde ittifak ettiği yöntemlerle kollayan ve güvence altına alan kurallar manzumesidir. O halde, hukuk evrenseldir. Buradan hareketle, Normatif Hukuka, kanunlara , yani Madde Hukukuna geliyoruz. Normatif Hukuk,yani Madde Hukuku(Kanunlar) millidir. Ait olduğu ülke ile sınırlıdır. Netice olarak,Hukuk evrensel,madde hukuku(yasalar) ise millidir.
Buraya kadar anlattıklarımızı bir örnekle açmak istersek, örneğin, bireylerin can ve mal güvenliğini talep etmeleri bir haktır, hukuken korunmalıdır. O halde, insan öldürmek, hırsızlık veya gasp fiilleri suç olmalıdır. İşte bu bir evrensel kuraldır, adına da HUKUK diyoruz. Peki, bu kurala uymayan olursa… işte o zaman, yasal düzenlemelerle bu fiiller cezai müeyyide altına alınıyor. Her ülke kendi normatif hukukunu ( yasalarını ) oluşturur. Fakat, bunu yaparken de Evrensel Hukuk Kurallarını baz alır.
Artık sonuca geliyoruz, yani ADALET kavramına ;
Evrensel Hukukun ışığında yapılan yasal düzenlemelerin, yani kanunların, bağımsız ve tarafsız yargı organları marifetiyle, ancak eşitlik kuralları gözetilerek tatbiki suretiyle, toplumda huzuru, refahı, hakça paylaşımı, insanca ve özgürce yaşamayı sağlamak, bunları teminat altına almak… İşte, buna ADALET diyoruz.
Toplumun hep birlikte haykırarak talep ettiği de işte bu…
Saygılarımla.
A. Ali Sami ARLI

Bir Cevap Yazın